Meerstemmig jeugdtheater:
Stamppot en Papeda
In het jeugdtheater klinkt een groeiend palet aan perspectieven door. Makers brengen verhalen voort uit verschillende culturele, sociale en persoonlijke achtergronden. Die gelaagdheid verrijkt het aanbod en draagt bij aan meerstemmige programmering: een programma waarin meerdere blikken op de wereld naast elkaar bestaan.
Voor programmeurs die zoeken naar eigentijds en relevant aanbod is die meerstemmigheid niet altijd direct zichtbaar. Achter een titel of campagnebeeld schuilt vaak een persoonlijk perspectief dat het werk richting en urgentie geeft.
In deze reeks gaan we met onze makers in gesprek over hoe hun achtergrond doorwerkt in hun artistieke keuzes. Niet als label, maar als bron van verbeelding. Welke perspectieven nemen zij mee het repetitielokaal in? En wat betekent dat voor het jonge publiek van vandaag?
Dit keer spraken we Esther Hulst, theatermaker en ondernemer in cultuureducatie, over haar voorstelling Stamppot en Papeda. Een persoonlijke en herkenbare jeugdvoorstelling over afkomst, identiteit en de vraag wat het betekent om je ergens wel of niet in te herkennen!
Kun je jezelf kort voorstellen en vertellen welke voorstellingen je maakt?
“Ik ben Esther Hulst, theatermaker en ondernemer in cultuureducatie ik maak al 15 jaar jeugdvoorstellingen voor op school en in theater. Eén daarvan is de voorstelling Stamppot en Papeda.”
Welke ervaringen uit je jeugd of achtergrond hebben je blik op de wereld gevormd?
“Mijn moeder is Moluks mijn vader Nederlands. Ik ben een echte mix. Moluks en Nederlands. Omdat nog steeds veel mensen de Moluks-Nederlandse geschiedenis niet kennen was (en ben) ik vaak een vreemde eend in de bijt. In de kleuterklas hadden we een kringgesprek over afkomst. Ik vertelde dat ik Moluks was en mijn moeder van de Molukken kwam. Waarop de juf zei: “oh de Molukken, dat ligt in Suriname”. De juf bedoelde het niet vervelend maar dit was wel het begin van mijn zoektocht naar wat Moluks zijn precies betekent.”
Op welke momenten voelde jij je ‘binnen’ of juist ‘buiten’ de norm?
“Ingewikkelde vraag. Want wat is wanneer de norm? Als we Stamppot & Papeda in een Molukse stichting spelen pas ik daar helemaal. Ik ken de cultuur, de tradities, de gewoonten, de gang van zaken. Mijn witte Nederlandse collega valt daar absoluut buiten de norm. Op dat soort momenten bedenk ik me vaak pas, hoe vaak ik buiten de norm val. En dat, dat een soort default setting is geworden. Ik weiger slachtoffer te zijn van mijn eigenheid, van mijn lot. Dat vind ik zonde van mijn tijd.”
Welke verhalen miste jij zelf als kind in theater, boeken of televisie?
“Eigenlijk stond ik hier nooit zo bij stil. Tot ik Moana (in het Nederlands: Vaiana) zag en tot tranen toe geroerd was.
Ik keek de film samen met mijn dochter, (kwart Moluks, kwart Fries en half Nederlands) een echte mix, een campuran. Toen zei zij: “Hé, die oma lijkt op Oma Willy (mijn moeder), en Moana lijkt op jou! En een beetje op mij.” En ik voelde hetzelfde.Eindelijk een kinderfilm met personages die echt op mij en mijn familie lijken. Met een verhaal en geschiedenis die op de onze lijkt. Kortom: ik voelde me voor het eerst gerepresenteerd. Tot dat moment had ik nooit beseft hoe erg ik dat gemist had.”
Wat had jij als jong publiek willen zien of horen?
“Meer verhalen waarin mensen zoals ik een hoofdrol spelen. Voor volwassenen zijn er de afgelopen jaren best veel voorstellingen over Indische/Molukse mensen geweest. Maar voor kinderen nog vrij weinig.”
Zie je dat kinderen nu anders kijken dan vroeger?
“Nee, eigenlijk niet. Kinderen zijn nog steeds nieuwsgierig en kunnen zich enorm concentreren als je ze iets boeiends laat zien. Ik merk vooral dat volwassenen soms onderschatten hoeveel aandacht kinderen kunnen opbrengen.”
Hoe werkt jouw perspectief concreet door in je voorstellingen? In onderwerp, taal, muziek, vorm, casting?
“Ik maak vanuit wie ik ben en wat ik ken. Mijn Molukse achtergrond zit daarom vanzelfsprekend in mijn werk. Zo zitten in veel voorstellingen van Theatergroep Zwerm personages met een Molukse/Indische achtergrond omdat ik het leuk vind om dit op subtiele manier te verwerken. We zorgen er altijd voor dat de verhalen herkenbaar blijven voor alle kinderen.”
Is het iets expliciets, of juist iets dat onder de oppervlakte meespeelt?
“In Stamppot en Papeda zijn mijn Molukse roots expliciet onderdeel van het verhaal. Philine is half Moluks en haar Molukse oma woont bij hen in het tuinhuis.”
Hoe reageren kinderen op elementen die misschien niet direct ‘herkenbaar’ zijn?
“Ik maak theater voor alle kinderen dus verzinnen we daar een “oplossing” voor. Zo spreekt de Oma van Philine alleen Moluks-Maleis en wordt zij niet vertaald. Echter uit de antwoorden die Philine in het Nederlands geeft kunnen alle kinderen halen wat Oma net gezegd heeft. Kinderen hebben hier nooit problemen mee. Ze zien de herkenning in de zaal, zowel bij Sam als bij Philine en Oma.”
Wat hoor je terug van programmeurs of leerkrachten hierover?
“Dat ze de voorstelling waardevol vinden. Dat het een fijn haakje geeft in de klas om het over de verschillende afkomsten en culturen van de kinderen te hebben. En dat het gewoon ook een hele leuke voorstelling is.”
Merk je dat jouw achtergrond nieuw publiek aanspreekt?
“Ja, dat denk ik zeker. Molukkers herkennen zich niet vaak in personages en nu wel. Dat merken we ook wanneer we spelen in Molukse wijken en op Molukse festivals.”
Wat betekent het begrip ‘diversiteit’ voor jou als maker?
“Ik vind het een ingewikkelde term. Maakt alleen mijn huidskleur of afkomst mij een diverse maker? Als maker ben ik vooral gewoon wie ik ben; daar is er maar één van.”
Meer lezen over Theatergroep Zwerm of de voorstelling Stamppot en Papeda?
