“Kijk verder dan 2+, 3+ of 4+. De juiste indicatie hangt af van je publiek: kijk naar de leeftijd voor vrij publiek en naar het groepsicoon voor scholen.”
2+ is niet alleen voor peuters
Het is zondagochtend, half tien. Mijn zaterdagavond was lekker vol, gezellig en laat. En toch loop ik in de kou naar een van mijn favoriete theaters: Walhalla, op Katendrecht, in mijn eigen stad.
Ik heb een afspraak met een van mijn beste vriendinnen en haar zoontje van net drie. We gaan naar Disco Dip van Efrem Stein. Zijn eerste echte theaterervaring. Nou ja, hij heeft een paar babyconcertjes meegemaakt en is ooit met zijn vader naar een grote voorstelling geweest. Met van die poppen waar mensen in zitten. Dat was geen succes. Hij wilde weg, heeft gekrijst en gehuild en daarna weken slecht geslapen. Sindsdien wilde hij niet meer naar het theater. Maar met tante Karin wil hij wel. O, o, o, wat vindt hij het spannend.
Eenmaal in de zaal vertel ik hem dat je in het theater altijd bij je vader of moeder op schoot mag zitten. Of bij degene met wie je bent. Dat dat heel gezellig is, omdat je dan samen kunt kijken. Hij kijkt me met wijze ogen aan en schudt stoïcijns zijn hoofd. Niet nodig. De lichten gaan uit. Hij kijkt naar zijn moeder en klimt onmiddellijk op schoot.
Efrem Stein is volgens mij een van de allerbeste makers om kinderen hun eerste theaterervaring te laten beleven. En ik denk dat ik daar best verstand van heb. Hij neemt de tijd, kijkt naar zijn publiek, reageert, laat stiltes vallen. Zijn voorstellingen zijn minimalistisch in decor en vorm, maar ongelooflijk rijk aan verbeelding, contact en emotie. Hij laat kinderen zelf kijken, denken, voorspellen en voelen.
En dat zie ik gebeuren bij dit jochie. Zijn ogen worden groter, zijn mond valt open. Als Efrem valt, voelt hij dat. Als er iets misgaat, leeft hij mee. Hij zit volledig in die voorstelling. Zo volledig dat hij op een gegeven moment zegt: ‘Ik wil hier weg.’ Zijn moeder en ik kijken elkaar aan. We weten allebei dat hij het zo spannend vindt dat hij even niet meer weet wat hij ermee moet. ‘Nou, we blijven nog even kijken wat er allemaal met Efrem gebeurt.’ Dat is genoeg. Hij blijft.
En terwijl ik daar zit, moet ik denken aan een paar weken eerder. Toen was ik ook in Theater Walhalla, voor onze presentatiedag van Buro Bannink. Ik liep met een cultuureducatieprogrammeur van de ene naar de andere voorstelling en vroeg: ‘Je gaat toch wel naar Efrem Stein kijken? Want dit is echt onwijs geschikt voor jullie kleuters.’ ‘Nee, want ik programmeer niet voor peuters. Ik programmeer voor kleuters.’
De voorstelling heeft namelijk een leeftijdsindicatie van 2+. Ik probeerde uit te leggen waarom ik dacht dat die voorstelling juist zo geschikt was. De programmeur ging alsnog kijken en kwam terug met precies de reactie waarop ik had gehoopt: wauw, dit is inderdaad perfect voor kleuters.
En dit gebeurt dus vaker. Bij een andere presentatiedag zei een cultuureducatieprogrammeur over een 3+ voorstelling precies hetzelfde: ‘Daar ga ik niet heen, want ik programmeer niet voor peuters.’ Jaarlijks zie ik programmeurs peutervoorstellingen overslaan omdat ze ervan uitgaan dat die voor hun kleuters niet geschikt zijn. En daar wil ik ze toch eens over wakker schudden.
Want wat betekent 2+ eigenlijk? Of 4+?
Een vierjarige die met zijn moeder in het theater zit, is een heel ander publiek dan een vierjarige die met tweehonderd andere kinderen en een paar begeleiders in diezelfde zaal zit. Dat eerste kind kan op schoot kruipen. Even naar zijn moeder kijken als iets spannend wordt. Meelachen wanneer zij lacht. Ontdekken dat iets grappig bedoeld is, ook al begreep hij dat zelf nog niet helemaal. En na afloop samen verwerken wat er allemaal is gebeurd. Dat tweede kind moet het grotendeels zelf doen.
En vergeet niet: in een kleuterklas zitten niet allemaal kinderen die al bijna vijf zijn. Het hele jaar door komen er nieuwe vierjarigen binnen. Kinderen die hun plek in die nieuwe wereld nog aan het ontdekken zijn. En dan gaan ze ook nog naar het theater. Waar werkelijk alles kan gebeuren.
Dat is natuurlijk precies waarom ik zo van jeugdtheater houd. Niets kan alles zijn en alles kan niets zijn. Je mag kijken, ontdekken, interpreteren en verzinnen. En wat er in het hoofd van dat kind gebeurt, is altijd goed. Want het gaat om zijn beleving.
Daarom hanteren wij bij Buro Bannink verschillende leeftijdsindicaties voor vrij publiek en voor cultuureducatie. Een voorstelling die voor vrij publiek geschikt is vanaf twee jaar, kan in een schoolcontext juist perfect zijn voor kleuters. En een 4+ voorstelling kan voor groep 3 en 4 veel geschikter zijn dan voor een zaal vol vierjarigen.
Daarbij is een leeftijdsindicatie altijd een inschatting. We kijken naar de spanningsboog, de thematiek, de taal, de prikkels en vooral naar wat een kind in die specifieke context kan beleven. En dat verschilt ook nog eens per school, buurt en regio. Daarom ben ik er best trots op dat Nanne en ik onze voorstellingen zo goed kennen dat we die afwegingen kunnen maken. En dat we bereid zijn indicaties aan te passen wanneer de praktijk daarom vraagt. Want de beleving van het publiek staat bij ons voorop.
Maar uiteindelijk kent een programmeur de kinderen in de eigen regio natuurlijk het beste. Daarom zou ik willen dat programmeurs vooral zelf naar voorstellingen gaan kijken. En zich afvragen: wat gebeurt er als míjn kinderen dit zien?
Dus hierbij mijn pleidooi aan alle cultuureducatieprogrammeurs: kijk naar het gele groepsicoon op onze website en niet naar het leeftijdsicoon. Staat daar groep 1 en 2, dan is de voorstelling geschikt voor kleuters. Ook als er voor vrij publiek 2+ op staat. Een peutervoorstelling kan perfect zijn voor groep 1 en 2, een kleutervoorstelling voor groep 3 en 4. Vertrouw op die groepsindicatie en ga vooral kijken.
En theaterprogrammeurs: kijk naar de van-tot-leeftijd bij de doelgroepinformatie. Staat daar bijvoorbeeld 4 tot 10 jaar, dan is dat geen voorstelling die alleen voor vier- en vijfjarigen leuk is. Misschien moet je juist bij zes-, zeven- en achtjarigen een feesthoedje zetten. Dáár zit dan een groot deel van het publiek dat er ontzettend veel plezier aan gaat beleven.
Want ik heb Efrem Stein op onze presentatiedag voor vijftig kleuters zien spelen. Het was een feestje. De leerkrachten waren laaiend enthousiast. Een van de leukste dingen die ze met hun kleuters hadden gezien. En toch worden zulke voorstellingen ieder jaar weer overgeslagen omdat programmeurs denken dat ze niet voor peuters programmeren.
Terug naar die zondagochtend in Walhalla. Naast me zit een jongen van drie, veilig op schoot bij zijn moeder, die het allemaal bijna niet aankan van de spanning. Zijn moeder, die zelf ontzettend veel theater en dans ziet, kijkt deze ochtend met heel andere ogen. Door die van haar zoon. En ik kijk naar hen allebei.
Na afloop begint hij honderduit te vertellen. Over wat Efrem allemaal heeft meegemaakt. Hij wil zelf rolschaatsen, laat me zien welke trucjes hij kan en hoe hij kan dansen. En hij wil het liedje Disco Dip nog een keer horen. En nog een keer. En nog een keer. Hij wil die ervaring blijven herbeleven.
En dan weet ik: dit was precies de goede voorstelling voor dit kind. Op deze plek, op dit moment, met deze voorstelling en met zijn moeder naast zich. Een kind dat een paar uur geleden nog bang was om naar het theater te gaan en er nu geen genoeg van kan krijgen.
Karin Bannink





